باغبانی و پرورش گل و گیاه

بررسی اکوفیزیولوژی بذر از دو جنبه

بررسی اکوفیزیولوژی بذر را از دو جنبه

بررسی اکوفیزیولوژی بذر از دو جنبه
اکوفیزیولوژی بذر را از دو جنبه می توان بررسی نمود.

۱) زمانی که بذر در گیاه در حال تشکیل شدن می باشد.

۲) بعد از تشکیل بذر

شرایطی اکولوژیکی را که بذر تحت آن شرایط در گیاه تشکیل می گردد دربنیه بذر و قابلیت های بذر نقش اساسی دارد .

این شرایط عبارتند از :

۱) دما ( دماهای کاردینال )

۲) آب

۳) نور

۴) مواد غذایی

۵) استرس ( شامل تنشهای خشکی ، گرما ، سرما ، شوری و …… )

۶) علف های هرز

۷) آفات و بیماری ها

جوانه زنی بذر

از دیدگاه فیزیولوژی : خروج ریشه چه از پوسته بذر
از دیدگاه متخصصین تجزیه بذر : ظهور و توسعه ساختمانهای ضروری جنین که برای این بذر مورد آزمایش شاخصی از توانایی تولید یک گیاه طبیعی در شرایط مناسب می باشد .
عده ای دیگر معتقدند که جوانه زنی را از سرگیری رشد فعال توسط جنین که منجر به ایجاد شکاف در پوسته و ظهور گیاهچه می شود .
بعضی از بذور توانایی جوانه زنی را تنها چند روز پس از لقاح را دارند و برخی در خواب بوده و نیازمند یک دوره استراحت طولانی یا نمو اضافی هستند .

بذر برای جوانه زنی به فاکتورهای زیر نیازمند است :
– آب
– اکسیژن
– نور یا تاریکی
– حرارت های مناسب

آب :
نیاز اصلی برای جوانه زنی است .آب جهت فعالیت آنزیمها ، تجزیه ، انتقال و استفاده از مواد ذخیره ای لازم است . بذور در حال استراحت رطوبت کمی دارد .
رطوبت موجود در ظرفیت زراعی برای جوانه زنی بذر در خاک مطلوب می باشد . البته بعضی از گونه ها می توانند در رطوبت نزدیک به نقطه پژمردگی دایم نیز جوانه بزنند .

بعنوان مثال :
ذرت ۵/۳۰ %  ( بر اساس وزن تازه )
برنج ۵/۲۶ %                   ”
سویا  ۰ ۵%                      ”
چغندر قند ۳۱ %              ”

هوا ( اکسیژن و دی اکسید کربن ) :
هوا دارای ۲۰ درصد اکسیژن و ۰۳/۰ درصد دی اکسید کربن است . غلظت دی اکسید کربن بیش از ۳ درصد مانع جوانه زنی می شود .
چون در طی جوانه زنی تنفس افزایش می یابد باید اکسیژن کافی مهیا باشد و در صورتی که میزان آن در خاک کمتر از هوا باشد ، جوانه زنی اکثر بذور کاهش می یابد .

درجه حرارت :
جوانه زنی بذر فرآیند پیچیده ای مشتمل بر بسیاری از واکنشها که هر یک تحت تاثیر دما می باشند . اثردرجه حرارت بر جوانه زنی  را بر حسب درجه حرارت های کاردینال بیان می کنند .
دمای مناسب دمایی است که در آن بیشترین درصد جوانه زنی در کوتاه ترین دوره زمانی رخ دهد .
عکس العمل به درجه حرارت بسته به گونه ، رقم ، منطقه رشد و مدت زمان از برداشت دارد . بعنوان یک قاعده کلی بذرهای مناطق معتدله نسبت به مناطق گرمسیر به دمای کمتری نیاز دارند . دمای مناسب برای اکثر بذور بین ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است .
البته برخی از گونه ها در دمای بالاتر از ۴۰ و یا نزدیک به نقطه انجماد جوانه می زنند .

نور:

نحوه عمل نور در جوانه زنی مشابه اثر آن د ر گل انگیزی ، طویل شدن ساقه و تشکیل رنگدانه ها در برگ است . شدت و کیفیت نور در جوانه زنی موثر است .

شدت نور : برخی بذور در ۱۰۰ لوکس هم جوانه می زنند ، شدتهای ۱۰۸۰ تا ۲۱۶۰ لوکس برای اغلب بذور کافی است .

کیفیت نور :
بیشترین افزایش جوانه زنی در محدوده نور قرمز (۷۰۰-۶۰۰ نانومتر) و پس از آن قرمز دور (۷۰۰ نانومتر) منطقه بازدارنده است . طول موج کمتر از ۲۹۰ نانومتر هم مانع جوانه زنی هستند. دومین منطقه بازدارندگی در منطقه آبی ۴۴۰ نانومتر است .

نقش فیزیولوژیکی  – pfr –  در جوانه زنی هنوز کاملا مشخص نیست . ولی چهار مکانیزم پیشنهادی وجود دارد :
۱) سنتز جیبرلین را افزایش می دهد .
۲) برخی ازژنها را بطور انتخابی فعال میکند و در نتیجه برخی آنزیمهای هیدرولیتیک را افزایش می دهد یعنی بطور انتخابی بخشهایی از ژنوم مسئول افزایش سرعت ساخت آنزیمهای لازم برای جوانه زنی را فعال می کند.
۳) نفوذ پذیری غشاء سلول را افزایش می دهد . چون فیتوکروم در غشاهای سلولی قرار دارد اثر ویژه ای بر نفوذ پذیری غشاء دارد .
۴) باعث افزایش فعالیت کیناز می گردد که منجر به تغییر تعادل بین مسیر گلی کولیتیک و تغییر جهت مسیر پنتوز فسفات شده و قدرت جوانه زنی را تحت تاثیر قرار می دهد .

Germination Steps

•         Water absorbed by seed through seed coat or micropyle

•         Seed cell enlarges

•         Seed respiration increases

•         Metabolic rate increases

•         Protien synthesis increases

•         Enzymatic activity begins

•         Enzymes convert starch to sugar

•         Embyro ruptures seed coat

•         Root and shoot elongation

بازآوری :

قلمه زدن – استفاده از غده های گیاهان مختلف  :

آن گیاهی که از طریق جنسی تولید می شود مقاوم تر است اما گیاهی که از طریق رویشی رشد می کند کیفیت بیشتری دارد (مثلا بذر درشت تری تولید  می کند )

بازآوری (تجدید نسل در گیاهان ):

فرایند تجدید نسل مراحل مختلفی دارد که عبارتند از باروری – رسیدن – پراکنش – خواب – جوانه زدن و استقرار گیاهچه ( گیاه)

هر فرد (بذر )باید در مخاطراتی که از طریق تنش های محیطی مانند رقابت ،شکار شدن و بیماری وارد می شود غلبه نماید ،در هر مرحله قسمتی از جمعیت از بین می رود و بقیه به مبارزه با موانع بعدی ادامه می دهند  هر مانع به صورت انتخابی عمل می کند و باعث می شود که افرادی بهترین سازگاری را دارند عبور نمایند ،بازمانده های نهایی اقلیت کوچکی هستند که انتخاب طبیعی توانایی حذف آنها را ندارد .

برای هر گونه نوع و شدت مخاطرات در هر مرحله متفاوت است بعضی گونه ها نارسایی هایی در گرده افشانی دارند پاره ای از آنها تخمک های در حال رسیدنشان در معرض خطر می باشد و بعضی دیگر از نظر رقابت در مرحله ی استقرار گیاهچه با مشکل مواجه هستند  .

گیاهان گلدار می توانند به دو روش تکثیر شوند :

۱-    جنسی و از طریق بذر

۲-     غیر جنسی و از طریق اندام های رویشی

گیاه ممکن است صرفا یکی از این دو طریق یا هر دو روش تکثیر شود (مثل آلاله خزنده ) مثلا آلاله خزنده از جمله گیاهانی است که از هر دو روش تکثیر می شود ،نتایج نشان می دهد که از یک بوته ۳۴ بوته به روش رویشی تکثیر می شود که ۲۲ مورد آنها وارد مرحله زایشی می شود ( تولید بذر )

آزمایشات نشان داد که گیاهان حاصل از روش تکثیر رویشی شرایط استرس زا را کمتر تحمل می کنند و معمولا در شرایط نامناسب(خصوصا خشکی) قادر به ادامه حیات نیستند ، ولی بذر ها در مقایسه با گیاهان مادری کوچکتر هستند بذر زیادی تولید می کنند و پراکنش آنها راحت تر است .

باز آوری رویشی :

باز آوری رویشی می تواند به روش های مختلفی انجام گیرد بصورت واحد هایی جدا شدنی مانند پیازچه های کوچکی در گیاه (کندیسه Allium ) یا اندام ها روشی زیر زمینی مثل پیاز ، بنه و ریزم مانند نرگس ،زعفران ، زنبق این باروری (تکثیر) انجام می گیرد .

اصل اختصاص :

در طی دوره ی زندگی یک گیاه مقدار معینی منابع به شکل انرژی و مواد غذایی وجود دارد طریقه ی اختصاص این منابع بین فعالیت های حیاتی ادامه انتقال ژن های آن گیاه ها به نسل بعدی مشخص می نماید مثلا گیاهانی که مقدار زیادی از این منابع را به دلیل رقابت صرف رشد رویش خود می نمایند تلفات گیاهچه ای بیشتری نسبت به سایر گیاهان دارند مثل گیاهان رویشگاه های پایدار مانند جنگل ها و چمنزار ها .  در برخی گیاهان گرایش گیاه به کوتاهی قد (ارتفاع گیاه ) است ، چرا که منابع بیشتری را صرف دانه ها و ساختمان های وابسه به تولید مثل می کند .

«مطالب پیشنهادی به شما»

درباره نویسنده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.