باغبانی و پرورش گل و گیاه

مبارزه با آفات گیاه : بیماری نماتد کیست غلات

مبارزه با آفات گیاه : بیماری نماتد کیست غلات

نماتد کیست غلات :

نماتد کیست غلات Heterodera avenae Woll

نام علمی: Heterodera avenae Woll

از طریق عادت نماتد ماده در ذخیره­ سازی تخم تشخیص داده می­شود. چند صد تخم در بدن متورم و کیسه مانند(کیست) آن بوجود می­آید که حتی پس از مرگ نماتد ماده در آنجا باقی میماند.
بدن نماتد ماده لیمویی شکل، به ابعاد mm75/0- 55/0 * 6/0 – ۳/۰ است.
سوزن ذهانی بطول حدود ۲۶ میکرومتر است. هنگامی که ماده­ها به کیست تغسسر شکل مییابند، لایه­ای نیمه بلوری پوست­اندازی میشود.

نرها که معمولاً بطول mm 4/1- 1 هستند، سوزن­های دهانی بطول ۲۹ – ۲۶ میکرومتر با برآمدگیهای گرد دارند. لاروها کوچکتر و فاقد اندام­های تولیدمثلی هستند ولی از جهات دیگر شبیه نرهای بالغ­اند.

حداقل شش بیوتیپ H.avenae براساس قدرت تهاجم آنها به دودمانهای مختلف جو و میزبان­های دیگر تشخیص داده شده­اند.

یک بیوتیپ در استرالیا شبیه بیوتیپی در هندوستان است ولی با بیوتیپ­های اروپای شمالی متفاوت است، زیرا رقمهای زراعی جو که در اروپا مقاوم­اند در استرالیا حساس­اند. حداقل چهار بیوتیپ در فرانسه شناخته شده­اند. بیوتیپی که در اورگون وجود دارد شبیه متداولترین فرم اروپایی آن یعنی داچ­سی (Dutch C) است که همان بیوتیپ ۲ در اسکاندیناوی است.

سایر گونه­های Heterodera، از جمله H.bifenestra Cooper، H.hordecalis Andersson، H.latipons Franklin نیز در اروپای شمالی بویژه در سوئد روی جو یافت میشوند. اخیراً گونه جدید H.gotland که کیست آن از لحاظ شکل ظاهری با کیست­های H.avenae متفاوت است، در جنوب غربی سوئد بویژه در جزیره گوتلند پیدا شده است.

چرخه بیماری نماتد کیست غلات:

H.avenae علاوه بر غلات روی گونه­های متعدد گندمیان دیگر نیز زندگی می­کند. ممکن است تخم­های درون کیست سالها در خاک زنده بمانند. لاروها از نیمه زمستان تا بهار از تخمها خارج می­شوند و بسوی ریشه­های نزدیک حرکت می­کنند. خاک­های مرطوب و دمای نزدیک به ۱۰ درجه سانتی­گراد مطلوب­ترین شرایط برای بیرون آمدن نماتدهاست.

برخی از محققان عقیده دارند که وجود یک دوره شش تا هشت هفته­ای سرمای ۵- ۰ درجه سانتی­گراد برای تحریک تفریخ تخم­ها لازم است. لاروها در خاک­های مرطوب در دمای بالاتر از ۲۰ درجه سانتی­گراد بیش از هشت هفته قادر به ادامه حیات نیستند.

لاروها درست از پشت نقطه رشد به ریشه­ها نفوذ می­کنند و در نزدیکی استوانه آوندی بالغ می­شوند. دمای مطلوب برای تهاجم نماتد ۲۰ درجه سانتی­گراد است. نماتد ماده در حال تغذیه، باعث بزرگ شدن یاخته­های گیاهی در سر ریشه می­شود و یاخته­های غول­پیکری تشکیل می­دهد که انتقال آب و مواد غذایی از طریق ریشه را محدود می­کنند.

نماتدها ضمن بالغ شدن متورم می­شوند و بطور مکانیکی از بافت ریشه بیرون می­زنند. نرها به همان صورت کرمی شکل می­مانند، ولی ماده­ها بیشتر رشد می­کنند و وقتی تولید تخم شروع شد، لیمویی شکل می­شوند، وقتی بدن­های متورم نماتدها از سطح ریشه ­های آلوده بیرون می­زند، مرحله کیست سفید آشکارا قابل مشاهده است. پساز مرگ نماتد ماده، دیواره بدن آن سخت و تبدیل به کیست سفت، مقاوم و قهوه­ای رنگی می­شود که از تخم­ها و لاروها محافظت می­کند. اکثر کیست­ها در عرض ذو ماه بعد از آلودگی ظاهر می­شوند.

البته، آلودگی­های لاروی دیر هنگام تا فصل رشد بعدی کیست تولید نمی­کند، یا کیست­های بسیار کوچکی که تعداد اندکی تخم دارند بوجود می­آورد.

در هر فصل تنها یک نسل کامل می­شود. در طول زمستان، تخم­های درون کیست­های قهوه­ای و لاروهایی در مراحل مختلف رشد در حالت خواب زمستانی می­مانند. احتمالاً پراکندگی H.avenae از طریق جابجایی کیست­ها بوسیله وسایل کشاورزی، در آب و خاک، و با باد انجام می­شود.

درصورت عدم وجود میزبان حساس جمعیت­های H.avenae به سرعت رو به زوال می­رود. در دانمارک هنگامی که ارقام جو زراعی مقاوم به نماتد کیست کاشته شد تعداد تخم­های زنده هر سال ۶۱% کاهش یافت.

در سوئد و اسرالیا آهنگ کاهش حتی از این مقدار نیز بالاتر بود. حداقل بخشی از این سقوط جمعیت با حمله دو قارچ Nematophthora gynophila و Verticillium chlamydosporium ارتباط دارد. قارچ اول  عمدتاً نماتدهای ماده را از بین می­برد و قارچ دوم پارازیت تخم نماتد است. فعالیت این قارچ­ها به رطوبت خاک بستگی دارد؛ شرایط مرطوب به حمله قارچ کمک می­کند.

کنترل نماتد کیست غلات:

نماتد کیست غلات ابتدا از طریق تناوب زراعی کنترل می­شد، که هنوز هم راهی قابل قبول است، به خصوص اگکر گیاه تناوب را بتوان بیشتر از یک سال کاشت تا جمعیت H.avenae کاهشی چشمگیر یابد. البته، به­تازگی ارقام جو زراعی مقاوم پرورش داده شده­اند. یک ژن غالب منفرد که روی کروموزوم ۲ قرار دارد مقاومت را در جو کنترل می­کند.

حداقل سه یا احتمالاً پنج ژن اصلی متفاوت در هدایت مقاومت دخالت دارند. ارقام زراعی مقاوم علاوه بر تحمل نسبت به حمله H.avenae به نماتدهای ماده اجازه رشد نمی­دهند بنابراین جمعیت نماتد در خاک کاهش می­یابد که سبب پایین آمدن فشار اینوکولوم بر میزبان در فصل رشد بعدی می­شود.

چون بیوتیپ­های گوناگونی از H.avenae شناخته شده­اند، گمان می­رود که استفاده از مقاومت تک ژنی سبب بوجود آمدن بیوتیپ­های بیماریزای جدید شود. اگرچه هنوز چنین اتفاقی نیفتاده است، راهبردهای مقابله با چنین خطری مورد بررسی است، برای مثال تغییرات منظم زراعی جو با منابع مختلف مقاومت

«مطالب پیشنهادی به شما»

درباره نویسنده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.