باغبانی و پرورش گل و گیاه

بستر کشت گیاهان گلخانه ای و انواع بسترهای کشت

بستر کشت گیاهان گلخانه ای و انواع بسترهای کشت

بستر کشت گیاهان گلخانه ای و انواع بسترهای کشت

بستر کشت گیاهان گلخانه ای و انواع بسترهای کشت

 بستر کشت گلخانه ای مانند هر بستر کاشت دیگری دارای چهار وظیفه اصلی است که عبارتند از :
۱- مخزن مواد غذایی
۲- نگهداری آب و در دسترس قرار دادن آن برای گیاه
۳- تبادل گازی بین ریشه و اتمسفر
۴- محل استقرار گیاهان .

مزرعه چهار عمل که در بالا از آنها یاد شد به خوبی انجام می شود ولی درظرف هوادهی به اندازه کافی انجام نمی شود . خاک مزرعه دارای لوله های است که آنها را از سطح به عمق می برد . این لوله های کاپیلاری باعث می شود آب اضافی از لایه های سطحی خاک بعد از بارندگی خارج شود . وقتی مزرعه خشک است این لوله ها آب را از عمق به محیط رشد ریشه منتقل می کنند . وقتی خاک از مزرعه جدا و به گلدان یا بستر گلخانه ای منتقل می شود این لوله های کاپیلاری ا بین می روند . بنابراین خاک بستر مانند خاک مزرعه نمی تواند عمل کند و لوله جهت خروج آب از سطح وجود نخواهد داشت . وقتی خاک مزرعه به گلدان منتقل داده می شود شرایطی پیش می آید که سطح ایستابی (آب آزاد) نامیده می شود (Perched water table) یعنی فضای هوای موجود در زیر گلدان به علت زهکشی ضعیف از آب پر شده است و چون لوله های کاپیلاری از بین رفته اند عمل کاپیلاری برای کشیدن آب از خاک (جهت زهکشی آن ) انجام نمی شود . هر چه عمق گلدان بیشتر باشد باید سطح ایستابی پایین تر تشکیل شده و در نتیجه فضای بیشتری برای رشد گیاه وجود دارد. ظرفیت نگهداری آب و تهویه خاک به هم وابسته اند .

تغییر دادن PH :

اگر تشخیص دادید که PH بیش از اندازه قلیایی است می توانید خاصیت اسیدی آن را با افزودن اسید سولفوریک یا پایین آورنده های PH افزایش دهید.

اگر تشخیص دادید که PH بیش از اندازه اسیدی است می توانید خاصیت قلیایی آن را با افزودن جوش شیرین یا بالا آورنده های PH افزایش دهید. هنگام تنظیم PH مهم است که مقادیر را کم کم اضافه کنیم تا اینکه PH یکباره تغییر نکند و همچنین بدانیم که چه موقع به سطح PH مطلوب می رسیم

PH مناسب: محیط یا محلول غذایی برای رشدگیاه بسیار مهم است. هر گیاهی محدوده PH خاصی دارد که خارج شدن از این محدوده باعثکم شدن رشد یا حتی مرگ گیاه می شود. PH کمتر از ۵/۴ یا بیشتر از ۹ صدمات سختی بهریشه گیاه وارد می کند و اثرات زیان آوری روی رشد گیاه دارد.

چنانچه سطح PH تغییر کند تاثیر مستقیمی در دسترسی گیاه به مواد غذایی می گذارد. اکثر مواد مغذی در PH 6 – 7/5 در دسترس گیاه می باشند. وقتیکه سطحPH خیلی زیاد یا کم شود مواد مغذی در محلول قفل شده و از دسترس گیاه خارج می شوند.
باید PH محلول غذایی را هنگام ترکیب و استفاده و نیز هرچند روز یکبار اندازه گیری کنید و آن را در حد مطلوب نگهداری کنید.

اجزای محیط رشد :

الف) مواد آلی: ۱- پیت ۲- کوکوپیت ۳- پوست درختان ۴- خاک برگ ۵- کود دامی
ب) مواد معدنی : ۱- ورمی کولیت ۲- پوکه ۳- پرلیت ۴- پشم سنگ

۱- پیت
پیت بقایای گیاهان مردابی و نی است که در زیر آب در حالت نیمه پوسیده (تخمیر) می باشد . ترکیبات پیت بسته به نوع و مقدار مواد حالت تخمیر و درجه اسیدی متفاوت است . رنگ پیت خزه از خرمایی روشن (حداکثر تجزیه) تا قهوهای (حداقل تجزیه) متغیر است . این بستر جایگزین خاک برگ است و علاوه بر نگهداری رطوبت ,خطرانتقال بذر علف هرز یا بیماری ها در آن وجود ندارد . به منظور افزایش خاصیت نگهداری آب می توان پیت خزه را در جای قرار داد که یخ بزنداین کار باعث پاره شدن سلول ها و افزایش خاصیت نگهداری آب می شود . قبل از مصرف خزه باید آن را خرد و غربال کرد (غربال با Mesh No 10 ) . در غیر این صورت آب به سختی در آن نفوذ می کند و قابلیت جذب رطوبت آن کاهش می یابد . خزه می تواند تا ۱۰ برابر وزن خشک خودش آب نگهداری کند و دارای یک درصد نیتروژن و مقادیر ناچیز فسفر و پتاسیم است.

پیت خزه اسفاگنوم :این پیت خزه از بقای خشک شده بخش های زنده و جوان گیاه به وجو می آید . که انواع مختلف آن عبارتند از :
۱- Sphagnum Papillosum
Capillacearum2- Sphagnum
Palusre3- Sphagnum

ویژه گی های خزه پیت اسفاگنوم :PH آن بین ۳ تا ۴ متغیر است – قابلیت نگهداری آب حدود ۲۰-۱۰ برابر وزن خشک خود (بافت های ساقه و برگ ) را دارد . تبادل گازی آن خوب است. ۹۸ -۸۰ درصد آن منافذ است که در کشت گلخانه ای بستر ی با حجم منافذ بیش از ۵۰ درصد مناسب است – حاوی قارچ کشی اختصاصی برای جلوگیری از گیاهچه میری است – برای استفاده اولین بار سترون است – سبک است (حدودا هر متر مکعب آنKg 104 است .

درجه بندی پیت خزه : پیت خزه از H0 تا H10 رتبه بندی می شود . H0 پیتی است که تجزیه نشده .مرطوب و زغال مانند است و به مصرف سوخت میرسد . H10 کاملا تجزیه شده و بدون فیبر قابل رویت است . پیت های H4 و H5 دارای فیبر و تجزیه آن نیمه تمام و در باغبانی کاربرد دارد .
پیت خزه نی جنگی (Grass Peato Reed Sadge Peat ) : این پیت قهوه ای تا قهوه ای متمایل به قرمز تا سیاه است . شامل(نی Phragmites communis از تیره گندمیان) و (جگن Carex از تیره Cyperaceae می باشد .

پیت هوموس Peathumus : از ویژه گی های این پیت می توان به موارد زیر اشاره نمود : تجزیه آن بیشتر از سایر پیت ها صورت می گیرد – ظرفیت نگهداری آب آن نسبت به سایر پیت ها کمتر است – PH آن حدود ۷٫۵ – ۵ است – نیتروژن آن زیاد است .

۲- کوکوپیت: این نوع پیت از پوسته نارگیل تهیه می شود و چون حاصل تجزیه نیست با سایر پیت ها متفاوت است و ظرفیت کاتیونی آن نیز کمتر از پیت خزه و سایر پیت ها است .

پیت نخل : این پیت هم نوعی از پیت ها محسوب می شود که البته تحقیقات در مورد این نوع پیت در مرکز تحقیقات ایران در حال انجام می باشد .

۳- پوست درختان (Wood shaving or shredded bark) : پوست درختان دارای لیگنین است که تجزیه آن کند تر از سلولز است. سلولز برای تجزیه شدن نیاز به اضافه کردن نیتروژن دارد . پوست درختان به دو گرو تقسیم بندی می شود:
الف) Hardwood Bark : شامل درختان برگ ریز مانند افرا و بلوط است و به چوب های اطلاق می شود که ۸۵ درصد لیگنین هستند . البته از این گروه درختانی مثل گردو ,گیلاس و افرای نقره ای دارای مواد باز دارنده رشد هستند .
ب) Softwood Bark : شامل مخروطیان مانند صنوبر , کاج ,سرو , نراد, غول Redwood و شوکران هستند . دارای بیش از ۸۵ درصد لیگنین و معمولا ۹۵ درصد هستند . تکه درشت پوست چوب صنوبر محیط مناسبی برای کشت ارکیده است .

۴- خاکبرگ (Leaf Mold) : خاک برگ حاصل پوسیده شدن برگ درختان غیر مثمر است . برای تهیه آن برگ گیاهان را روی هم قرار داده و آن را کمی مرطوب می کنند ۳-۲ بار آن را به هم می زنند تا تجزیه سریع صورت گیرد . باید توجه داشت که اگر این خاک برگ ها با مواد شیمیایی و علف کش ها مخلوط شده باشد به لحاظ اینکه ارزان تهیه می شود می تواند خسارات جبران ناپذیری به گیاهان وارد سازد .

۵ – کود دامی : ظرفیت تبادل کاتیونی کود دامی زیاد و نگهدارنده مناسبی برای مواد غذایی است و نیز دارای نیتروژن , فسفر , پتاسیم , وعناصر کم مصرف نیز می باشد. کود گاوی پوسیده بهترین نوع کود مورد استفاده در گلخانه است . کود مرغی دارایی آمونیاک بیش از حد بوده وبه ریشه شاخه و برگ صدمه می زند .


مواد معدنی :

۱- ورمی کولیت : ورمی کولیت یک سنگ ازجنس سیلیکات میکا است که در ۱۰۰۰ درجه سانتی گراد گداخته شده و آب آن از بین رفته است . هر ذره از کانی ورمی کولیت دارای ضخامت نازکی است که به صورت موازی روی هم قرار دارند و بین آنها رطوبت قرار دارد و محیط مناسبی برای جوانه زنی بذر و ریشه زایی و قلمه ها است . ورمی کولیت به دلیل قابلیت نگهداری آب , مواد غذایی , تهویه و وزن مخصوص ظاهری پایین یک محیط کشت بدون خاک محسوب می شود . به دلیل ضعیف بودن از نظر مواد غذایی باید با محلول های غذایی آن را تقویت کرد . ورمی کولیت را نباید با خاک مخلوط کرد چون فشرده شده و باعث کاهش منافذ آن می شود .

۲- خاک رس : هدف از کاربرد آن تغییر خاصیت فیزیکی محیط کشت است . ویژه گی ها :مقاوم به شکستن است , دارای منافذ کافی برای تهویه می باشد , ظریت تبادل کاتیونی آن بالاست .

۳- پرلیت : پرلیت سلیکات سفید خاکستری آتشفشانی است که در اثر خرد شدن و دمای بالا آب خود را از دست داده و ذرات سفید باحجره های مسدود ایجاد می کند . پرلیت جانشین شن برای تهویه محیط کشت است . مزیت عمده آن نسبت به شن سبکی وزن آن است .

۴- پشم سنگ : پشم سنگ مخلوط پوکه زغال سنگ , بازالت , سنگ آهک و کف آهن است که در دمای ۱۶۰۰ درجه سانتی گراد ذوب شده است و پس از سرد شدن به صورت رشته در می آید . آمیخته ان با پیت خزه یا پوست کاج برای کشت مناسب است . پشم سنگ دارای مقادیر کمی کلسیم , منیزیم , گوگرد , آهن , مس و روی است که البته مقادیر این عناصر برای رشد گیاه کافی نیست .

معرفی انواع بسترهای کشت

مزایای استفاده از کوکوپیت :
۱) تخلخل هوایی عالی
الیاف نارگیل حتی زمانیکه از آب اشباع شده باشد تخلخل هوایی بسیار خوبی را دارا بوده و با کاربرد صحیح موجب افزایش رویش بذر ، ریشه ، گل و میوه در گیاهان می شود. این نتایج در بخش صیفی بخصوص گوجه فرنگی و نیز در بخش تولید گلهای شاخ بریده بخصوص گل رز و گل لیلوم و در بخش کاشت و بذر درخت و درختچه قابل توجه بوده است.
۲) ظرفیت نگهداری بسیار خوب آب
ظرفیت نگهداری آب در هر قالب کوکوپیت فشرده ۷ تا ۱۰ لیتر آب بوده و رطوبت را بیشتر از پیت موس به خود جذب می کند و کیفیت گیاه رو بخصوص در شرایط آب و هوایی خشک تا زمان فروش حفظ می نماید.
۳) آبیاری بهینه
کوکوپیت برا خلاف پیت موس رطوبت را حتی از یک هوای خشک جذب می کند این سهولت خیس شدن و خصوصیت زه کشی سریع الیاف نارگیل بدان معنی است که الیاف نارگیل نیازی به آبیاری مکرر و در فواصل کوتاه ندارد. این امر منجر به کاهش مصرف کود و هزینه کمتر آبیاری می گردد.
۴) گاهش زمان جوانه زنی
کیفیت ذاتی الیاف نارگیل ، در دسترس بودن آب و هوای بهینه برای ریشه دار نمودن سریع و تکثیر ایده آل گیاه می باشد. در بسیاری از این موارد این امر منجر به سرعت بیشتر ریشه دار شدن قلمه ها در طول سال و نیز استفاده بهینه از فضای گلخانه و تجهیزات می گردد.
۵) فاقد علف هرز و هرگونه بیماریهای ناشی از خاک
کوکوپیت به دلیل آنکه الیاف نارگیل (Coir) بالاتر از سطح زمین رشد می کند ، هیچ بذر و علف هرز و بیماریهای ناشی از خاک را به همراه ندارد.
۶) ماندگاری کوکوپیت
کوکو پیت بر خلاف تمامی رقبایش دیرتر از بین میرود و به دلیل دارا بودن ماده چوبی (Lignin) به مقدار ۴۵% این اطمینان را بوجو می آورد که در محیط های کشت به خوبی به مدت زمان طولانی باقی بماند.
الیاف کوکوپیت در خاک به مدت ۴ – ۵ سال باقی مانده و از تراکم و فشردگی ذرات خاک جلوگیری کرده و محل مناسبی را برای رشد و توسعه ریشه فراهم می نماید.
۷) محدوده PH ایده آل
کوکوپیت دارای PH ایده آل بین ۵٫۹ تا ۶٫۵ بوده و به خنثی نمودن PH خاکخای قلیایی کمک می کند و موجب جذب متناسب مواد غذایی به ریشه خواهد شد.
۸) جایگزین مناسب
بهترین جایگزین مناسب برای پیت موس ، پشم سنگ ، ورمیکو لیت، پرلیت ، سنگ خلل و فرج دار (Pumice) ، خاک رس منبسط شده است.
نحوه استفاده از کوکوپیت هر قالب کوکوپیت را در ظرفی محتوی ۸-۱۰ لیتر آب ( جهت غنی تر نمودن کوکوپیت میتوان همراه آب مواد غذایی نیز اضافه نمود.) قرار داده و پس از جدا شدن الیاف از هم به صورت خالص یا به همراه پرلیت مورد استفاده قرار می گیرد.
حجم حاصل از باز شدن الیاف هر قالب تا ۶۰ لیتر خواهد بود.
مشخصات قالب های فشرده شده کوکوپیت
مشخصات قالب های کوکو پیت عرضه شده به شرح زیر می باشد:
۱- وزن هر قالب فشرده شده : حدود ۴٫۵ الی ۵ کیلوگرم
۲- ابعاد هر قالب فشرده شده : حدود ۱۲ * ۲۸ * ۲۸ سانتی متر
۳- میزان فشردگی : ۵ به ۱

پیت ماس:

پیت ماس نوعی اصلاح کننده خاکهای شنی و سبک است که در اثر اختلاط آن با خاک به صورت شیاری یا گودالی ساختار مناسبی برای بستر کشت ایجاد میگردد.
پیت ماس در اصل تورب خزه ای است که دارای رطوبت بالائی بوده و فاقد هرگونه علف هرز می باشد.
پیت ماس با اینکه حاصلخیزی خاک را افزایش میدهد ولی هیچگونه مواد غدائی به خاک نمی افزاید.
پرلیت:

پرورش گلها با پرلیت به رشد نهال ها کمک فراوان نموده ، خاک را نرم و برای سالهای زیادی قابل استفاده می سازد.
مزایا :
۱) ساختمان خاک را بهبود می بخشد.
۲) قشر خاک و فشردگی آنرا برطرف می کند.
۳) قابلیت نگهداری آب و کوددان خاک را بیشتر می کند.
۴) قدرت آبگیری و هوادهی خاک را اصلاح می کند.
۵) بطور یکنواخت عناصر واسطه ای گیاه را جهت رشد تامین می نماید.
۶) ساختمان ریشه گیاه را متراکم میکند

بسترهای کاشت و خصوصیات آنها :مواد جامد آلی و معدنی (مواد قابل دسترس محلی) بعنوان بستر کاشت گیاه و نگهدارنده ریشه مورد استفاده قرار می گیرد و محلول غذایی بصورت چرخشی یا غیر چرخشی در اختیار ریشه قرار می گیرد.
بستر ها باید از ظرفیت نگهداری آب و مواد غذایی خوبی برخوردار باشند.
تهویه مناسبی را برای محیط ریشه مهیا کنند.
سبک وزن بودن بستر کاشت از اهمیت قابل توجهی برخوردار است، چون حمل ونقل آن بسیار راحت می باشد.
بسترهای کاشت باید عاری از عوامل بیماریزا و مواد سمی مضر برای گیاهان باشند.
طبقه بندی بسترهای کاشت
بسترهای طبیعی معدنی (کشت در شن)
بستر های طبیعی آلی (پوشینه برنج، خاک اره، فیبر نارگیل، پیت ماس و …)
بستر های مصنوعی معدنی (راک وول، پرلیت، ورمیکولیت)
بسترهای مصنوعی آلی (پلی اورتان، پلی فنل، پلی اتر، پلی وینیل)
بسترهای معدنی
پرلیت:
یک سنگ آتشفشانی است که تحت دمای ۱۰۰۰ درجه قرار گرفته و به ذرات سبک تبدیل شده.
ذرات به قطر ۳ میلی متر آن در هیدروپونیک کاربرد دارد (بهتر است با بستر آلی یا پرلیت ریز مخلوط شود)
خنثی و استریل
سبک
ظرفیت نگهداری آب و مواد غذایی پایین
قبل از استفاده باید خیس شود
pH آن ۸-۶ است ولی مقاومت در برابر تغییر pH را ندارد
راک وول
ترکیبی از فیبرهای ریز و بلند و تابیده
حاصل از سنگهای طبیعی گداخته
خنثی
خیلی سبک
ظرفیت نگهداری آب بالا
تهویه خوب
ورمیکولایت
میکای انبساط یافته
سبک
ظرفیت نگهداری آب بسیار بالا
بعلت ساختار ورقه ورقه گاهی به قطعات کوچکتر تقسیم می شود به همین دلیل هر ۴-۲ سال یکبار باید تعویض شود
در اقلیم های گرم نتیجه بهتری دارد
pH آن خنثی است ولی در برابر تغییر pH مقاومت زیاد دارد
حاوی پتاسیم و منیزیم
دمای ۱۰۹۰ درجه می بیند
Coarse Sand
ذرات شسته شده رودخانه ها
مخلوطی از ریز و درشت
ذرات با قطر ۲-۵/۱ سانتی متر تهویه بهترو زهکش بالایی دارد
برای حفظ رطوبت ۲۵-۲۰% پیت خزه با آن مخلوط می شود

Clay Pebbles
حاصل از رس یا سنگ های آسیاب شده گداخته
دارای حفره های داخلی
با یک لایه سخت حفره دار پوشیده شده است که از متلاشی شدن ذرات در اثر جذب آب جلوگیری می کند
خاصیت موئینگی بسیار بالایی دارد
بسترهای آلی
Peat moss
حاصل از زمینهای باتلاقی (از گیاه خزه یا جگن)
بقایای نیمه پوسیده گیاهان آبی مرداب، ( نبود اکسیژن پوسیدگی باکتریایی و شیمیایی کند )
بسته به نوع گیاهی که از آن حاصل شده خصوصیات و pH متفاوت دارد
ویژگیهای خزه یک باتلاق با باتلاق دیگر متفاوت است
ظرفیت نگهدار آب بالا
پیت حاصل از گیاهان خزه ای نسبت به جگنی تهویه بیشتری دارند
حاوی مواد غذایی است
پیت های سیاه به دلیل تجزیه سریع مناسب هیدروپونیک نیستند (پیت هوموس)
pH اسیدی دارد حتی کمتر از ۴
دارای ظرفیت بافری بالا
تبادل کاتیونی بالا
هنگامی که محیط بیرون خشک باشد آب خود را بیرون می دهد پس نباید محیط خشک شود
اگر مشکل تبادل کاتیونی در بستر وجود داشته باشد پیت اضافه میکنیم
پیت با درجه بندی درشت و ضخیم مناسب کشت هیدروپونیک
Tree Bark
پوست کاج، صنوبر و سرو در گلخانه های گوجه فرنگی و خیار موفق بودند
قطر آنها از ۱۰-۱ میلی متر متغییر است
تهویه خوب
قابلیت نگهداری آب بالا
بدون تجزیه و کاهش حجم قادر به جندین نوبت استفاده می باشیم
قطعات پوست درشت باید با خاک اره، خرده های چوب و باگاس مخلوط شوند (جهت بهبود ظرفیت نگهدار آب)
هزینه پوست کاج پایین ولی در سیستم بسته اسید تانیک تولید میکند
در ضمن پوست کاج هر فصل باید تعویض شود
مناسب برای رشد ارکیده
ظرفیت نگهداری آب آن زیاد نیست
Wood shavings
چوب سدر ، اکالیپتوس و گردو دارای ترکیبات سمی هستند
چوب تازه صنوبر روی برخی گیاهان تاثیر سوء دارد که به مرور کمتر می شود
مواد چوبی همه اسیدی هستند و اثر سمی آنها ممکن است به دلیل اثر اسیدی آنها روی جذب عناصر باشد.
Sawdust
ظرفیت نگهدار آب بالا بنابراین تهویه محیط ریشه کم
نسبت C/N بسیار بالا بنابراین نیاز به استفاده از کود نیتروژن داریم (جلوگیری از رقابت میکروارگانیسم ها و گیاه برای N )
Cocopeat (Coir)
استفاده زیاد در کشورهای گرمسیری_ تازه آن تانن دارد و حداقل باید ۶ ماه از تهیه آن گذشته باشد تا از آن بتوانیم استفاده کنیم.
Rice hulls
ظرفیت نگهداری آب آن پایین
فضای خالی زیاد بین ذرات آن وجود دارد به همین دلیل به تنهایی باعث استرس گیاه می شود
Bagasse
ظرفیت نگهداری آب بالایی دارد
استفاده از آن به تنهایی زهکش نامناسب و تهویه کم در محیط ریشه ها
نسبت C/N بسیار بالاست

«مطالب پیشنهادی به شما»

درباره نویسنده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.